Visie Steungroep Dappere Burgers
Baas over eigen sterven
Onze visie: niemand zou alleen hoeven sterven
Stervensbuddyzorg staat voorop
Stichting Steungroep Dappere Burgers wil er zijn voor mensen die bewust en weloverwogen zelf over hun levenseinde willen beslissen. Met onze stervensbuddyzorg bieden wij menselijke nabijheid en ondersteuning rond een zelfgekozen levenseinde. Een stervensbuddy kan aanwezig zijn, luisteren, rust en steun bieden en helpen om duidelijkheid te scheppen over de juridische grenzen waarbinnen betrokkenen zich bewegen.
Daarmee willen wij voorkomen dat mensen zich uit angst, onzekerheid of juridische dreiging gedwongen voelen om hun laatste momenten volledig alleen door te maken. Ook willen wij voorkomen dat dierbaren uit angst voor mogelijke vervolging menen afstand te moeten houden. Voor ons staat voorop dat een mens met een weloverwogen doodswens niet aan zijn lot zou moeten worden overgelaten. Menselijke nabijheid bij het sterven mag niet vanzelfsprekend worden verward met strafbare hulp.
Zelfdoding niet strafbaar, hulp erbij wel, volgens een wet uit 1886
Veel mensen willen zelf bepalen wanneer en hoe ze hun leven beëindigen. Zonder tussenkomst van een arts of begeleider, en in aanwezigheid van hun dierbaren – zonder dat die naasten het risico lopen verdacht te worden van hulp bij zelfdoding.Toch behandelt de Nederlandse staat deze wens niet als recht. Ze:
- Verhindert legaal toegang tot een humaan levenseindemiddel, zoals natriumazide;
- Dwingt mensen om illegaal medicijnen in het buitenland te bestellen, wat strafbaar is en kan leiden tot zes jaar gevangenisstraf.
Hoewel zelfdoding niet strafbaar is, verbiedt de wet uit 1886 ‘hulp bij zelfdoding’. Hierdoor durven naasten vaak niet aanwezig te zijn bij een humane zelfdoding uit angst voor vervolging.
De politie kan hen behandelen als verdachten: verhoren, vasthouden (tot 48 uur), en pas later – soms pas na jaren – besluiten dat er geen vervolging volgt wegens gebrek aan bewijs.
Alleen getuige of mentale ondersteuner zijn is niet strafbaar. Toch kan de aanwezigheid bij een zelfdoding leiden tot verhoor of zelfs detentie, vanwege de vage grens tussen ‘aanwezig zijn’ en ‘helpen’. Hulp of aanzetten tot zelfdoding kan worden bestraft met drie jaar cel en een boete van €22.500. Door deze dreiging voelen mensen zich vaak gedwongen tot eenzame en gruwelijke sterfwijzen: door ophanging, sprong van een flat, voor de trein, of met opgespaarde medicijnen. In Nederland sterven dagelijks vijf mensen op deze eenzame manier.
Daarom strijdt de SDB voor:
- Hervorming van het strafrecht: hulp bij zelfdoding door leken uit altruïsme moet worden toegestaan. Hiervoor voeren wij actie op plekken waar de autonome doodswens wordt bestreden.
- Het aanbieden van stervensbuddy’s: deze begeleiders zijn aanwezig bij een bewuste, weloverwogen en humane zelfdoding en helpen juridische risico’s voor naasten en zichzelf te minimaliseren.
Wie zelf over zijn levenseinde beslist, zou niet gedwongen moeten worden om alleen te sterven.
Wij vinden dat ieder wilsbekwaam mens in beginsel zeggenschap behoort te hebben over het eigen levenseinde. Wie weloverwogen besluit zijn leven zelf te beëindigen, zou dat op een humane manier en in aanwezigheid van dierbaren moeten kunnen doen.
Zelfdoding is in Nederland niet strafbaar. Het opzettelijk aanzetten tot zelfdoding en het opzettelijk behulpzaam zijn daarbij zijn dat wel. Daardoor kunnen naasten in een moeilijke positie komen. Zij mogen aanwezig zijn en emotionele steun bieden, maar de grens tussen nabij zijn en behulpzaam zijn is niet altijd eenvoudig te trekken. Die onzekerheid kan ertoe leiden dat mensen ervoor kiezen alleen te sterven om hun dierbaren niet bloot te stellen aan een strafrechtelijk onderzoek.
Niet iedereen wil of kan voor zijn levenseinde gebruikmaken van euthanasie of medische hulp bij zelfdoding. Sommigen willen zelf verantwoordelijk blijven voor de beslissing en uitvoering. Tegelijkertijd bestaat er geen algemeen recht op toegang tot een betrouwbaar middel waarmee iemand zelfstandig een humaan levenseinde kan realiseren.
Daar ontstaat een fundamentele spanning: iemand mag zijn eigen leven beëindigen, maar de mogelijkheden om dat zorgvuldig, humaan en in aanwezigheid van dierbaren te doen zijn beperkt. Mensen kunnen daardoor uitwijken naar gewelddadige of onzekere methoden. In 2025 overleden in Nederland 1.758 mensen door zelfdoding, gemiddeld bijna vijf per dag.
De strafwetbepalingen over hulp bij en aanzetten tot zelfdoding dateren uit 1886
Wat moet er veranderen?
Wij vinden dat het strafrecht onderscheid moet maken tussen dwang, misbruik, eigenbelang of het aanzetten tot zelfdoding enerzijds, en belangeloze ondersteuning van een wilsbekwaam persoon die zelfstandig en weloverwogen over het eigen levenseinde beslist anderzijds. Bescherming van kwetsbare mensen blijft noodzakelijk. Ook autonomie en menselijke nabijheid verdienen bescherming.
Daarom pleiten wij voor hervorming van het strafrecht. Hulp bij zelfdoding die aantoonbaar uit altruïstische motieven wordt verleend, zonder eigenbelang en binnen duidelijke zorgvuldigheidswaarborgen, zou niet langer strafbaar moeten zijn.